Estetiğin temelinin, daha doğrusu sebebinin Hint yasaları olduğu biliniyormuş. Çünkü eski Hint’te zina yapanların burnu kesilir daha sonar yerine burun yapılırmış.Yanaktan alınan derinin ters çevrilmesiyle yapılan bu uygulama, plastic cerrahinin öncüsü olmuş.
“Osmanlı Araştırmaları Kongresi’nin telaşı arasında karşılaştık Bedizel Hoca ile.Adı dikkatimi çekti önce, daha sonra ise alanı. Mükerrem Bedizel Zülfikar Aydın; Sakarya Üniversitesi Felsefe Bölümü Bilim Tarihi Anabilim Dalı’nda görev yapıyor. Tıp ve ziraat tarihi ise uzmanlık alanı... Tıp tarihine merakı nerden geldi, bu hikaye nasıl başladı onu merak ettim. Tıp tarihçisi Prof. Dr. Nil Sarı ile aynı evde başlayan dostlukları vesile olmuş. Okudukça, çalıştıkça ilgisi daha da artmış Bedizel Hoca’nın.
Hekim denince akla gelen ilk isim Hipokrat’tan başlıyoruz sohbete. Hastalığın doğaüstü güçlerle ilgisi olmadığını söylediği için modern tıbbın babası olarak kabul ediliyor Hipokrat. “Hipokrat’a göre hastalık yok, hasta var, gözlem önemli” diyor Bedizel Hoca. Oysa günümüzde gözlem bırakılıp teşhis yöntemlerine ağırlık veriliyor. Eski hekimler hastayı giyiminden, duruşuna, sosyal hayatına dek takip edermiş.
Çorbadaki limon
Günlük yaşamda rastgele yaptığımız pek çok davranışın sebebi varmış. Mesela balıkla beraber süt ve süt ürünleri yememek Osmanlı tıbbına dayanmaktaymış. Her ikisi de hazmı zor gıdalardan olduğu için birlikte tüketilmemesi tavsiye edilmiş.Lahmacunaya da tavuk suyu çorbaya limon sıkmamızın sebebi ise yağın ağırlığının ekşiyle dengelenmesiymiş.
Antik çağdan itibaren tedavide bitkisel olanlar ağırlıkta olmak üzere hayvansal ve maden seldroglar kullanılmış.Dolayısıyla farklı coğrafyalarda yer alan farklı flora vefaunalar, farklı droglar oluşturmuş. Drog kelimesi de ham madde ve ilaç arasında bir anlam taşımakta.Mesela bir drogolara kakik taşı, sadece taşınarak bir şifa vasıtası olduğu gibi çeşitli terkiplerin içine girerek ilaç şeklinde de kullanılmaktaymış. 16. Yüzyıldan sonra Paracelsus adlı hekimin etkisiyle kim yasal maddeler dahil olmuş sisteme.
Estetiğin temelinin daha doğrusu sebebinin Hint yasaları olduğu biliniyormuş.Eski Hint’te zina yapanların burnu kesilirmiş. Daha sonar ise onlara burun yapılırmış. İstenen şekilde kesilen yaprak vasıtasıyla alından ve yanaktan alınan derinin ters çevrilmesiyle yapılan bu uygulama plastic cerrahinin öncüsü olmuş.
İlk çağdan beri kullanılan bazı kavramlar yüzyıllar boyu etkili olmuş. Çin tıbbında teşhis, meridyenler kavramına dayanırken tedavi yin-yang ve beş eleman teorisine göre uygulanmaktaymış. İslam ve Osmanlı tıbbında ise Antik Yunan’dan gelen Humoral Teori yani Hıltlar Teorisi geçerli olmuş.
Osmanlı tıbbı üç tabakada toplanırmış. İlki, vücutta varlığı kabul edilen dört salgı ve nitelikleri üzerine kurulu olan ‘Hıltlar Teorisi’; ikincisi ‘Tıbb-ı Nebevi’; sonuncusu ise ‘Geleneksel Tıp’. Geleneksel Tıp, folklorik tıp olarak da adlandırılırmış. Bedizel Hoca bu üç bölümün çok da keskin çizgilerle ayrılmadığını hatta birbirine geçtiğini söylüyor. Resmi eğitim Hıltlar Teorisi’ne dayalı olsa da diğer yollar da kabul görmekteymiş. Tıp medreselerinde, darüşşifalarda tıp eğitimi alanlar serbest hekimlik yapabilir, dükkan açabilir veya dönemin hastaneleri olan darüşşifalarda çalışabilirmiş. Sözlü geleneğe dayalı bilgilerse daha çok aile içinde aktarılır, ‘el verme’ denilen usulle nesilden nesile geçermiş.Dönemin sağlık bakanı diyebileceğimiz ‘hekimbaşı’lar, genel de medrese eğitiminden sonra tıp alanına yönelmiş kişilerden seçilirmiş.
Küpeli Saliha Hanım
Kadın hekimleri ve kadın hastaların durumunu soruyorum Bedizel Hoca’ya. Doğumlar hep evde gerçekleşirmiş. Darüşşifalarda doğum kayıtlarına rastlanmıyormuş. Kayıtların önemine dikkat çekiyor. Tıp kitaplarında vakatak dimi fazla olmasa da şer’isicillerinde ki rıza senetlerinde cerrahi işlemin, hastanın ve cerrahın adına dek çoğu şeyin kayıt altında alındığını anlatıyor. ‘Rızasenedi’ denilen bu belgeler cerrahi işlem sonucunda sakatlık veya ölüm olursa kan parası istenmeyeceğine dair sözleşme olarak düzenleniyormuş. Bu kayıtlarda adı geçen hekimlerden biri de fıtık ameliyatlarında uzman olan Küpeli Saliha Hanımimiş.
Hayatla yaşıt hastalığın insanlık tarihinden eski oluşunun inanılmaz hikayesini dinledim. Bedizel Hoca’dan.Mezopotamya-Mısır’ınkadim bilgisinden, Yunan- Roma dönemine, İslam tıbbındanRönesans’a, Avrupa tıbbından günümüzede kulaşan süreç.Farklı yollarla farklı üsluplarla gelişse de ortak amacı insane ve sağlık olan hekimliğin ve tababetilminin sınırsızlığına hayran olmamak mümkün değil.
İslam dünyasındaki ilk tıp kitabı
Böylesi önemli bir konuda yani tıp tarihinin tarihçesi konusunda İslam medeniyetinde ilk müstakil eser göz hekimi İbn Ebi Usaybia tarafından yazılmış. 1242 yılında Kahire’de yazılan Uyunül-Enba fi Tabakati’l-Etibba adlı eserde, antic dönemden itibaren 500 hekimin hayatlarının yanı sıra Hint ve Yunan tıbbı anlatılmış.Ancak bu konunun ders olarak üniversitelere taşınması 1794 yılında Paris Tıp Fakültesi’nde, daha sonra 1834’de Berlin, 1869’da Viyana’da gerçekleşmiş.Ülkemizde ise 1874 yılında Roussinian tarafından verilen Deontoloji dersleriyle başlamış.”
